یادی از شهریار مُلک سخن

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما مرکز آذربایجان شرقی، سی و هشت سال پیش در چنین روزی محمد حسین بهجت تبریزی رخ در نقاب خاک کشید و روح لطیف و پر احساسش به آسمان پرواز کرد. شهریار شاعری است که هنوز هم اشعارش به دل می‌نشیند و پیر و جوان ابیاتی از اشعار او را در سینه دارند.

اشعار شهریار سال‌ها است که نقل محافل ایرانی‌ها و شهریاردوستان در بیرون از مرز‌ها است و هیچگاه رنگ نباخته و کهنه نشده است، گویی که مردمان همچنان با شهریار زندگی می‌کنند.

حیدربابا ایلدیریملار شاخاندا

سئل لر سولار شاق قیل داییب آخاندا

قیزلار اونا صف باغلاییب باخاندا

سلام اولسون شوکت ایزه ائلیزه

منیم ده بیر آدیم گلسین دیلیزه

این مطلع یک منظومه بی نظیر است، سروده بی همتای استاد شعر و ادب ایران زمین و به واقع این همه تصویرسازی از بهار دل انگیز روستا، از رعد و برق، از تماشای دخترکان به باران، از عزت یک ایل و خاطره شدن برای مردمان تنها از شعر شهریار شیرین سخن برمی آید. او ۲۸ هزار بیت شعر زیبای فارسی و ترکی از خود به یادگار گذاشته که زینت زبان هر اهل دلی است.

علی محمدی، ادیب و پژوهشگر که دوران جوانی خود را نزد استاد شهریار شاگردی کرده است می‌گوید: وی مکتب خاص خود را با زدن پلی میان شعر کلاسیک و شعر نیمایی بنیان نهاد و اشعار مشهوری، چون «ای وای مادرم» و «هذیان دل» به تمامی در مکتب شهریار و با ویژگی‌های ادبی خاص خودش سروده شده‌اند.

او با اشاره به وجود ۸۰۰ اسم خاص در اشعار شهریار، توضیح می‌دهد: برخی از این افراد معروف هستند، ولی برخی به گونه‌ای رازآلود نام برده شده‌اند و هر پژوهشگری بر اساس وجهی از شخصیت شهریار آنها را تفسیر کرده است.

علی محمدی که مولف کتاب ۲ جلدی فرهنگ اعلام دیوان شهریار است می‌گوید: نام امیرالمومنین علی (علیه السلام) ۹۷ بار در سروده‌های استاد تکرار شده و این نشان از ارادت خاص وی به حیدر کرّار (علیه السلام) است. پس از آن نام حافظ شیرازی با ۸۷ تکرار برجسته شده است.

دیوان شهریار سرشار از شخصیت‌های سیاسی، فرهنگی، ادبی، اجتماعی، هنری دوران معاصر شاعر است و درک اشعارش بدون شناخت این افراد دور از دسترس می‌نماید.

به گفته وی هیچ شاعر بنامی از دوران طلایی شعر ایران و دوران معاصر نیست که شهریار نامی از او در دیوانش نبرده باشد و ادای دینی به او نکرده باشد و این یعنی استاد مطالعه و شناخت کاملی از تمامی سبک‌های سرایش داشته است.

شاعر پرآوازه تبریزی که تخلص خود را از حافظ گرفت، سید محمد حسین بهجت تبریزی نام داشت.

وی در ۱۱ دی ۱۲۸۵ شمسی در خانواده‌ای اهل ادب در روستای زیبای خوشکناب بستان آباد آذربایجان شرقی متولد شد. نام پدر او حاج میرآقا خشکنابی و مادر او خانم ننه نام داشت. پدر شهریار در تبریز وکیل و اهل ادب و مادرش خانه دار بود.

محمدحسین تحصیل را در مکتب خانه زادگاهش آغاز کرد و پس از آشنایی با دیوان حافظ با شعر و ادبیات آشنا شد. بعد از پایان تحصیلات مقدماتی در سال ۱۳۰۰ راهی تهران و مدرسه دارالفنون شد و بعد از سه سال برای ادامه تحصیل رشته طبابت را برگزید. هر چند تقدیر بر این بود که به وادی شعر و ادب وارد شود و از همین رو چهار سال بعد ترک تحصیل کرد و کارمند اداره اسناد شد.

اشعار عاشقانه و عارفانه شهریار، لطیف و لبریز از احساس و پرشور هستند که شاید علت آن را بتوان در زندگی شهریار سرشار از عشق این شاعر جست‌و‌جو نمود. این عشق زمینی بال پرواز او را بسوی عشق نامحدود آسمانی گشود و مسیر زندگی شهریار را تغییر داد و تاثیری تکان دهنده بر روح و جان شهریار نهاد و جهان روان او را از هم پاشید.

شهریار را شاعری مومن، حساس، فروتن و درویش مسلک معرفی کرده‌اند که دستی در شعر، موسیقی و خوشنویسی نیز داشته است. او به چهار زبان ترکی، فارسی، عربی و فرانسوی مسلط بود.

دوران جوانی اش با مبارزات مشروطه خواهان همزمان بود و در ۲۵ سالگی اولین دفترش با مقدمه ملک الشعرای بهار منتشر شد و بعد‌ها مهم‌ترین منظومه او به نام «حیدربابایه سلام» در دنیای ادبیات غوغایی به پا کرد.

صدرمحمدی، شاعر و پژوهشگر می‌گوید: این منظومه به ۶۸ زبان زنده دنیا ترجمه شده و در دانشگاه‌های ترکیه، آذربایجان و آسیای میانه تدریس می‌شود.

از دیدگاه صاحبنظران تحلیل و تفسیر اشعار نغز شهریار به زبان مادری در این اثر که با الهام از از ادبیات ملی آذربایجان سروده، به سال‌ها مطالعه و تحقیق نیاز دارد.

از شهریار به عنوان شاعری متواضع و عالم به ادب و معرفت یاد می‌شود. او تسلط خاصی به شناخت آیین‌ها و آداب و رسوم و البته اعتقادات اجتماعی دارد و از همین روست که بعد مردمی و متعهد بودن او در اشعارش هویدا است.

شهریار جانسوزترین اشعار خود را تقدیم حضرت سید الشهداء علیه السلام و حماسه ابدی عاشورای او کرده است:

شیعیان دیگر هوای نینوا دارد حسین

روی دل با کاروان کربلا دارد حسین

از حریم کعبه جدش به اشکی شست دست

مروه پشت سرنهاد، اما صفا دارد حسین

می‌بَرَد در کربلا هفتاد و دو ذبح عظیم

بیش از اینها حرمت کوی منا دارد حسین

رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیت الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای در خصوص آشنایی‌شان با شهریار گفته اند: «از آنجا که یک روضه‌خوان در جلسه‌ای با آواز بسیار خوشی، شعر «علی‌ای همای رحمت» را خواند و گفتند مال شاعری است به نام شهریار؛ یعنی بنده در سنین مثلاً چهارده پانزده سالگی با اسم شهریار آشنا شدم.

علی‌ ای همای رحمت تو چه آیتی خدا را

که به ماسوا فکندی همه‌ی سایه‌ی هما را

به جز از علی که گوید به پسر که قاتل من‌

چو اسیر توست اکنون به اسیر کن مدارا

به خدا که در دو عالم اثر از فنا نماند

چو علی گرفته باشد سرِ چشمه بقا را

من خبر داشتم در همان اوقاتی که شهریار برای انقلاب می‌سرود، یک عده از روشنفکران وابسته به رژیم گذشته که با او سابقه دوستی داشتند، مرتب فشار می‌آوردند، نامه برایش می‌نوشتند و شعر در هجوش می‌گفتند. حتی اطلاع داشتم که رفته بودند و او را ملامت کرده بودند که «تو چرا برای انقلاب اسلامی، این‌طور دل می‌سوزانی؟!» و او مثل کوه ایستاده بود.»

رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی معتقد است: «شهریار شاعر آذربایجانی، ترک‌زبان و وطن‌دوست بود که در کنار دلبستگی به زبان ترکی، زبان فارسی را نیز عزیز می‌داشت و به نقش آن در وحدت مردم ایران توجه داشت.

حدادعادل می‌گوید: شهریار متعلق به همه مردم ایران است. بیشتر مردم، اشعار کهن شهریار را پسندیده و خوانده‌اند اما شهریار شاعری نبود که در‌های شعر خود را به روی شعر نو و نوآوری ببندد و آن را نفی کند.

وی می‌افزاید: شهریار نه تنها با شعر نو بیگانه نبود، بلکه درباره آن نظریه‌پردازی و در مکتب‌های شعری بحث می‌کرد، با شاعران نوپرداز معاصر خود نیز در ارتباط بود و از جمله با هوشنگ ابتهاج رابطه صمیمی و نزدیک داشت و در واقع همه او را قبول داشتند.»

این شاعر پرآوازه ایران زمین در دوران انقلاب اسلامی و همچنین در دوران دفاع مقدس، هنر متعهد خود را در اختیار حرکت توفنده انقلاب و مردم انقلابی سرزمینش قرار داد و با سیل خروشان جمعیت به پاخاسته همراه شد.

دیوان شعر شهریار پر است از سروده‌هایی که شاعر در آن از ارادت خود به امام خمینی، رهبر شهید اُمّت آیت الله العظمی خامنه ای، نهضت انقلاب اسلامی و بسیج سخن گفته است. او در اشعار خود به مناسبت‌های مختلف آیینی و شخصیت‌های تأثیرگذار بر جریان انقلاب اسلامی پرداخته است.

آبی که خاک کشور ما در میان گرفت

خاکش جواهری است که در پرنیان گرفت

بنشان غبار فتنه که این نوبهار عشق

چون ابر انقلاب به سر سایبان گرفت

جان‌بخش بود باد بهارش به کوه و دشت

هر جا گذشت سبزه بجنبید و جان گرفت

سیمرغ دین به کوری اسفندیار کفر

پرورد رستمی که کمین و کمان گرفت

خواهم شدن به‌نعره، به خاک حکیم طوس

کان ژنده پیل زنده شد و هفت خوان گرفت

سر پنجه «ولی» است کزین آستان برون

بیخ گلوی فتنه آخر زمان گرفت

شهریار شیرین سخن در ۲۷ شهریور ماه ۱۳۶۷ پس از مدتی تحمل بیماری ریوی در سن ۸۲ سالگی به علت ایست قلبی دیده از دنیا فروبست و در مقبره الشعرای تبریز به خاک سپرده شد. از وی ۲ دختر به نام‌های شهرزاد و مریم و یک پسر به نام هادی به یادگار مانده‌اند.

شهریار، شاعری برای همیشه است چرا که عشق، جریان همواره جاری در زمان است و هرگز کهنه، فرسوده و تکراری نمی‌شود و شهریار ملک سخن، عاشقانه‌های یک نسل را به زیبایی سرود.

سالروز خاموشی او در تقویم کشورمان به روز ملی شعر و ادب فارسی نامگذاری شده است.

یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن یادی از شهریار مُلک سخن

تحقیق، تنظیم و نگارش: مهدی جلیلی _ سردبیر خبرگزاری صداوسیما _ تبریز