بارش نرمال به معنای پایان تنش آبی نیست

عیسی بزرگ‌زاده، سخنگوی صنعت آب کشور در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری صدا و سیما | اقتصادی، با اشاره به وضعیت آبی پایتخت گفت: با وجود اینکه میزان بارش کشور در سال آبی گذشته در محدوده نرمال قرار گرفته و به حدود ۲۳۸ میلی‌متر رسیده است، همچنان نمی‌توان از پایان تنش آبی در کشور سخن گفت. نکته مهم این است که بارش‌ها در سراسر کشور توزیع یکنواختی نداشته‌اند و برخی مناطق با وجود دریافت بارش‌های مناسب، همچنان با محدودیت جدی منابع آبی مواجه هستند.

وی افزود: کم‌آبی تنها به ماه‌های تابستان محدود نمی‌شود. در ابتدای سال آبی جدید، به‌ویژه در فصل پاییز، باید با اتکا به ذخایر باقی‌مانده از سال آبی گذشته، شرایط را مدیریت کرد تا کشور به فصل زمستان و دوره بارش‌های مؤثرتر برسد. از نظر اقلیمی، بارش‌های پاییزی در بسیاری از مناطق کشور معمولاً به اندازه‌ای نیست که بتواند به‌سرعت کسری منابع آب را جبران کند.

سخنگوی صنعت آب کشور بیان کرد: بر اساس شاخص‌های آماری، میزان بارش کشور در سال آبی گذشته حدود ۲۳۸ میلی‌متر بوده که تقریباً معادل متوسط بلندمدت است. با این حال، این میانگین کشوری نباید به معنای وضعیت مناسب منابع آب در تمام مناطق تلقی شود. در بخش‌هایی از جنوب و غرب کشور بارش‌های قابل توجهی ثبت شده، در حالی که مناطقی از استان‌های همدان، قزوین، قم، تهران و برخی استان‌های شمالی با کم‌بارشی مواجه بوده‌اند.

بزرگ‌زاده تصریح کرد: این شرایط در مقایسه با سال آبی قبل تغییر قابل توجهی داشته است. در سال گذشته حدود دو سوم کشور با کم‌بارشی مواجه بودند و جمعیتی حدود ۶۵ میلیون نفر در مناطق کم‌بارش زندگی می‌کردند؛ اما در سال آبی اخیر این نسبت معکوس شده و حدود یک‌سوم جمعیت، معادل نزدیک به ۳۵ میلیون نفر، در مناطق کم‌بارش قرار داشته‌اند و حدود دو سوم کشور شرایط پربارش‌تری را تجربه کرده‌اند.

وی ادامه داد: بنابراین، نرمال بودن بارش به این معنا نیست که کشور با تنش آبی یا مشکل تأمین آب مواجه نیست؛ بلکه به این معناست که دامنه مناطق درگیر کم‌بارشی نسبت به سال قبل محدودتر شده است. به همین دلیل، مدیریت مصرف آب همچنان باید در دستور کار قرار داشته باشد.

تهران و مشهد؛ در پیشانی تنش آبی

سخنگوی صنعت آب کشور بیان کرد: در میان مناطق مختلف کشور، تهران در زمره مهم‌ترین کانون‌های تنش آبی قرار دارد. این وضعیت تنها به شهر تهران محدود نمی‌شود و استان تهران، استان البرز و بخش‌هایی از قزوین را دربرمی‌گیرد؛ مناطقی که از منابع آب زیرزمینی و آبخوان‌های مشترک استفاده می‌کنند.

بزرگ‌زاده گفت: مشهد نیز یکی دیگر از نقاط شاخص در مدیریت تنش آبی است. وضعیت سد دوستی، که نقش مهمی در تأمین آب شرب مشهد دارد، همچنان بسیار نامناسب است و درصد پرشدگی آن حدود ۳ درصد گزارش شده است. شهر‌های اراک و ساوه از دیگر مناطقی هستند که در زمره کانون‌های مهم تنش آبی قرار دارند.

وی اظهار کرد: در سطح کشور، درصد پرشدگی سد‌ها حدود ۵۵ درصد است. این میزان در مقایسه با سال گذشته بهبود یافته و حدود ۸ میلیارد مترمکعب آب بیشتری در مخازن سد‌های کشور نسبت به مدت مشابه سال قبل وجود دارد. با این حال، میانگین کشوری نمی‌تواند وضعیت تک‌تک حوضه‌ها و سد‌ها را نشان دهد.

سخنگوی صنعت آب کشور افزود: برای نمونه، درصد پرشدگی مخازن سد‌های تهران تقریباً نصف میانگین کشوری است و در مجموع حدود ۲۸ درصد برآورد می‌شود. این اختلاف نشان می‌دهد که حتی با وجود بهبود نسبی وضعیت منابع آب در مقیاس ملی، برخی مناطق همچنان در شرایط بحرانی قرار دارند.

مدیریت هدفمند ذخایر سد‌های تهران

بزرگ‌زاده گفت: در مدیریت سد‌های تهران، اولویت‌بندی بر اساس کارکرد و نقش هر سد انجام شده است. سد‌های برق‌آبی مانند امیرکبیر و لتیان با هدف تأمین آب و همچنین امکان تولید برق، به‌صورت برنامه‌ریزی‌شده آبگیری شده‌اند. به همین دلیل، میزان رهاسازی از این سد‌ها کاهش یافته تا ذخیره موجود برای تأمین آب و تولید برق مورد استفاده قرار گیرد.

وی ادامه داد: بر همین اساس، ممکن است شهروندانی که از کنار سد‌های امیرکبیر یا لتیان عبور می‌کنند، حجم مناسبی از آب را در مخازن این سد‌ها مشاهده کنند؛ در حالی که وضعیت سد‌هایی مانند لار و ماملو متفاوت است. بر اساس آخرین ارقام اعلام‌شده، درصد پرشدگی برخی سد‌های تهران به این شرح است: سد امیرکبیر حدود ۸۸ درصد، سد لار حدود ۷ درصد، سد طالقان حدود ۵۲ درصد، سد لتیان حدود ۵۸ درصد و سد ماملو حدود ۱۳ درصد.

سخنگوی صنعت آب کشور بیان کرد: این اختلاف چشمگیر میان سد‌ها نشان می‌دهد که ارزیابی وضعیت آبی کشور تنها با یک عدد کلی امکان‌پذیر نیست و باید شرایط هر حوضه، سد و منطقه به‌صورت جداگانه بررسی شود. در نهایت، با وجود بهبود نسبی بارش و افزایش ذخایر سد‌های کشور نسبت به سال گذشته، ضرورت مدیریت مصرف آب همچنان پابرجاست. به‌ویژه در مناطقی مانند تهران، مشهد، اراک و ساوه، عبور از ماه‌های گرم و سپس پاییز تا رسیدن به دوره بارش‌های مؤثر زمستانی، نیازمند مدیریت دقیق منابع و مشارکت جدی مردم در کاهش مصرف آب است.